Hidrosel Nedir? Belirtileri, Ameliyatı ve Ne Zaman Tedavi Gerekir?
Hidrosel, testisi saran zarların arasında sıvı birikmesidir ve çoğu olguda ağrısız, iyi huylu bir şişliktir. Küçük ve şikâyet yapmayan hidroselde ameliyat gerekmez, izlem yeterlidir; ancak şişlik büyüyor, ağırlık ya da ağrı yapıyorsa ameliyat (hidroselektomi) gerekir. Testis ele gelmiyorsa altta yatan nedeni görmek için ultrason gerekir.
Bebeklerde görülen hidrosel çoğu zaman ilk bir iki yıl içinde kendiliğinden kaybolur. Erişkinde yeni ortaya çıkan bir şişlikte ise sıvının kendisinden çok ona neyin yol açtığı önemlidir; bu nedenle karar muayene ve skrotal ultrasonla birlikte verilir.
Hidrosel Nedir ve Neden Olur?
Hidrosel, testisin çevresindeki tunika vajinalis adlı iki katlı zarın arasında normalde çok az bulunan sıvının artmasıdır. Zar sıvıyı ya fazla üretir ya da yeterince geri emmez. Erişkinlerin çoğunda belirli bir neden bulunmaz; bu tabloya primer (idiyopatik) hidrosel denir. Bazen enfeksiyon, darbe, tümör ya da geçirilmiş bir ameliyat sıvı birikimini tetikler.
Hidrosel Türleri Nelerdir?
Hidrosel, karın boşluğuyla bağlantısına göre iki gruba ayrılır. Kommünikan (bağlantılı) hidroselde doğumdan önce kapanması gereken kanal açık kalır ve karın içi sıvı torbaya iner; şişlik gün içinde büyür, yatınca küçülür. Bu tip çoğunlukla çocuklarda görülür ve kasık fıtığıyla aynı zeminden gelişir. Nonkommünikan (bağlantısız) hidroselde kanal kapalıdır, sıvı yerinde birikir ve şişliğin boyutu gün içinde pek değişmez. Sperm kordonu boyunca kapalı bir kese şeklinde oluşan kordon hidroseli ise kasıkta fıtığı taklit edebilir.
Hangi Durumlar Sekonder Hidrosele Yol Açar?
Başka bir hastalığa bağlı gelişen hidrosele sekonder hidrosel denir. Epididim iltihabı (epididimit), testise darbe, testis tümörü ve kasık ya da torba bölgesine yapılan ameliyatlar başlıca nedenlerdir. Varikosel ameliyatından sonra lenf kanallarının zarar görmesi de hidrosele yol açabilir. Genç erkeklerde epididimit çoğu zaman cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyonla başlar; akıntı ve yanma gibi eşlik eden belirtileri bel soğukluğu belirtilerini anlattığım yazıda bulabilirsiniz.
Çayan ve arkadaşlarının 36 çalışmayı değerlendiren meta-analizinde varikosel ameliyatı sonrası hidrosel oranı Palomo tekniğinde yüzde 8,24, laparoskopik teknikte yüzde 2,84, mikrocerrahi teknikte yüzde 0,44 bulunmuştur (Journal of Andrology, 2009). Varikoselin hangi yöntemlerle tedavi edildiğini varikosel bilgilendirme sitemizde ayrıntılı anlattım.
Hidrosel Belirtileri Nelerdir?
Hidroselin en tipik belirtisi testis torbasının bir tarafında yavaş büyüyen, yumuşak ve ağrısız şişliktir. Şişlik büyüdükçe ağırlık hissi, yürürken ya da otururken rahatsızlık ve giysi içinde fark edilen asimetri ortaya çıkar. Çok büyük hidroseller penisi örterek idrar yapmayı ve cinsel ilişkiyi zorlaştırabilir. Ağrı genellikle beklenmez; ağrı varsa başka bir neden araştırılır.
Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, ateş ya da torbada kızarıklık hidroselden çok testis torsiyonunu ya da enfeksiyonu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Hangi testis şikâyetinin acil olduğunu testis ağrısı ve şişliği yazımızda ayrıntılı ele aldım.
Hidrosel ile Spermatosel Arasındaki Fark Nedir?
Spermatosel, testisin üstündeki epididimde oluşan, içinde sperm hücreleri bulunan sıvı dolu bir kisttir. Hidrosel testisi bütünüyle sararken spermatosel testisten ayrı, genellikle üst kutupta ele gelen küçük bir şişlik olarak hissedilir. Greenberg ve arkadaşlarının kısırlık değerlendirmesine gelen 861 erkeği incelediği çalışmada, spermatosel ya da epididim kisti bulunan erkeklerle bulunmayanlar arasında sperm sayısı, hareketi ve şekli açısından fark saptanmamıştır (Journal of Urology, 2024). Bu nedenle şikâyet yapmayan spermatoselde izlem yeterlidir.
Hidrosel ile Kasık Fıtığı Nasıl Ayırt Edilir?
Kasık fıtığında bağırsak ya da karın içi yağ dokusu torbaya iner; şişlik öksürünce ya da ıkınınca belirginleşir ve çoğu zaman elle geri itilebilir. Hidroselde ise şişliğin üst sınırı ele gelir ve geri itilemez. Çocuklarda görülen kommünikan hidrosel fıtıkla aynı açık kanaldan kaynaklandığı için ikisi bir arada bulunabilir; ayrımı muayene ve ultrason yapar.
Testis Çevresindeki Sıvı Birikimi Nasıl Teşhis Edilir?
Hidrosel tanısı çoğu zaman muayeneyle konur. Torbaya karanlık ortamda ışık tutulduğunda sıvı dolu şişlik ışığı geçirir; buna transilüminasyon denir. Ancak sıvı testisi saklayabileceği için tanı ultrasonla doğrulanır. Skrotal ultrason sıvının miktarını gösterir, testisin ve epididimin yapısını değerlendirir ve altta yatan bir neden olup olmadığını ortaya koyar.
Erişkinde Yeni Gelişen Hidrosel Neden Ultrasonla Değerlendirilir?
Testis tümörleri de çoğu zaman ağrısız bir şişlikle kendini gösterir ve bazen çevresinde tepkisel sıvı birikir. Capet ve arkadaşlarının epididimit tanısıyla izlenen 118 erkeği incelediği çalışmada kontrol ultrasonunda 4 erkekte testis kanseri saptanmış, bu hastaların yaşı 27 ile 45 arasında bulunmuştur (Scandinavian Journal of Urology, 2018). Bu nedenle muayenede testis sıvının arkasında ele gelmiyorsa hidrosel tanısı ultrason yapılmadan kesinleştirilmez.
Hidrosel Tedavisi: Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Erişkinde hidroselin ilaçla geçen bir tedavisi yoktur. Küçük ve şikâyet yapmayan hidroselde yalnızca izlem yapılır. Şişlik ağırlık ya da ağrı yapıyorsa, günlük yaşamı, sporu ya da cinsel ilişkiyi kısıtlıyorsa veya giderek büyüyorsa ameliyat önerilir. Ameliyat kararında hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve çocuk sahibi olma planı birlikte değerlendirilir.
Hidrosel Ameliyatı (Hidroselektomi) Nasıl Yapılır?
Hidrosel ameliyatı genellikle spinal ya da genel anestezi altında, torba derisindeki küçük bir kesiden yapılır. Sıvı boşaltılır; sıvıyı üreten zar ya kısmen çıkarılır, ya ters çevrilerek testisin arkasında dikilir (Jaboulay ve Winkelmann teknikleri) ya da büzülerek katlanır (Lord tekniği). Rub ve arkadaşları bu teknikleri erişkin hidroselinde altın standart olarak tanımlar; çalışmalarında ortalama yatış süresi 1,2 ile 1,5 gün arasındadır (Updates in Surgery, 2024).
Teknik seçimi iyileşmeyi etkileyebilir. Atatürk Üniversitesi'nden Özkaya ve Çakıcı'nın 82 hastalık randomize çalışmasında zarın çıkarıldığı teknikte ameliyat sonrası ödem yüzde 6, Jaboulay tekniğinde yüzde 31,7 görülmüş; hasta memnuniyeti sırasıyla yüzde 92,9 ve yüzde 73,2 bulunmuştur (International Urology and Nephrology, 2020).
Hidrosel Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Hidrosel ameliyatı küçük bir ameliyattır, ancak komplikasyon oranı sanıldığından yüksektir. Swartz ve arkadaşlarının iyi huylu torba ameliyatlarını incelediği çalışmada işlemlerin yüzde 20'sinde komplikasyon gelişmiş, bunların yüzde 95'i hidrosel ameliyatından sonra görülmüştür; nüks yüzde 6, kan toplanması (hematom) yüzde 5, yara enfeksiyonu yüzde 3,6 oranındadır (Urology, 2007). Grossmann ve arkadaşlarının 234 hastalık serisinde de komplikasyon oranı yüzde 18 ile 20, ortanca 46 aylık izlemde nüks yüzde 4,5 ile 7,5 arasındadır (Urologia Internationalis, 2023).
Ameliyattan sonra birkaç hafta süren şişlik ve morarma beklenen bir durumdur. Zahalsky ve arkadaşlarının 338 hidrosel ameliyatını incelediği çalışmada hastaların yüzde 5,62'sinde epididim hasarı saptanmıştır (Journal of Urology, 2004). Epididim spermin taşındığı kanal olduğundan, çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerde bu risk ameliyat öncesinde ayrıca konuşulur.
Hidrosel Ameliyatından Sonra Nelere Dikkat Edilmeli?
İlk günlerde torbayı destekleyen sıkı bir iç çamaşırı giymek ve aralıklı soğuk uygulama yapmak şişliği ve ağrıyı azaltır. Yara iyileşene kadar banyo ve duş konusunda hekimin önerisine uyulur; kesi yerinde artan kızarıklık, akıntı, ateş ya da torbada hızla büyüyen gergin şişlik kanama ya da enfeksiyon belirtisi olabileceği için beklemeden kontrole gelinmelidir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalarda ilacın ne zaman kesilip yeniden başlanacağı ameliyattan önce planlanır.
İğneyle Sıvı Boşaltmak ve Skleroterapi Bir Seçenek mi?
Sıvının iğneyle boşaltılıp kese içine yapıştırıcı bir ilaç verilmesi (aspirasyon ve skleroterapi) ameliyata alternatif olarak uygulanabilir. Shakiba ve arkadaşlarının 5 randomize çalışmayı birleştiren meta-analizinde iki yöntem arasında tedavi başarısında anlamlı fark bulunmamış, ancak nüks riski skleroterapide ameliyata göre yaklaşık 9 kat yüksek çıkmıştır (Surgical Endoscopy, 2023). Bu nedenle yöntem ameliyat riski yüksek ya da ameliyat istemeyen hastalar için saklanır. Yalnızca iğneyle sıvı almak ise sıvı yeniden toplandığı için kalıcı bir çözüm değildir.
Bebeklerde ve Çocuklarda Testiste Su Toplanması Kendiliğinden Geçer mi?
Bebeklerde hidrosel sık görülür ve çoğu kendiliğinden geçer. Avrupa Üroloji Derneği ile Avrupa Çocuk Ürolojisi Derneği'nin 2024 güncellemesi, çocuklarda hidroselde ilk yaklaşımın izlem olduğunu, geçmeyen olgularda tedavinin hidroselin tipine göre belirlendiğini vurgular. Şişlik gün içinde büyüyüp küçülüyorsa ya da kasıkta fıtık eşlik ediyorsa çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi değerlendirmesi gerekir.
Hori ve arkadaşlarının 175 çocuğu izlediği çalışmada tanı anındaki ortanca yaş 3 ay olup hastaların 136'sında hidrosel ortanca 7 ayda kendiliğinden gerilemiştir; yazarlar bebeklik hidroselinin tanıdan sonra en az 1 yıl ameliyatsız izlenmesini önerir (International Journal of Urology, 2020). İki yaşından büyük çocuklarda da kendiliğinden gerileme görülebilir, ancak olasılık yaşla azalır.
Hidrosel Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hidrosel Kendiliğinden Geçer mi?
Erişkinde gelişen hidrosel çoğu zaman kendiliğinden kaybolmaz, ancak küçük kalıp yıllarca şikâyet yapmayabilir. Bebeklerde durum farklıdır: Hori ve arkadaşlarının International Journal of Urology'de yayımlanan 2020 tarihli çalışmasında 175 çocuğun 136'sında hidrosel ortanca 7 ayda kendiliğinden gerilemiştir. Enfeksiyon ya da darbe sonrası gelişen hidrosel, neden ortadan kalktığında küçülebilir.
Hidrosel Kısırlık Yapar mı?
Hidroselin tek başına sperm üretimini bozduğuna dair güçlü bir kanıt yoktur. Asıl dikkat edilmesi gereken, ameliyat sırasında spermin taşındığı epididimin zarar görmesidir. Zahalsky ve arkadaşlarının Journal of Urology'de yayımlanan 2004 tarihli çalışmasında bu hasar hidrosel ameliyatlarının yüzde 5,62'sinde saptanmıştır. Çocuk planlayan erkekte ameliyattan önce sperm testi yaptırmak yol gösterir; sonuçların nasıl yorumlandığını sperm testi (spermiyogram) sayfamızda bulabilirsiniz.
Hidrosel Kansere Dönüşür mü?
Hidrosel kansere dönüşmez; iyi huylu bir sıvı birikimidir. Ancak testis tümörü de ağrısız şişlikle başlayabilir ve çevresinde sıvı toplanmasına yol açabilir. Capet ve arkadaşlarının Scandinavian Journal of Urology'de yayımlanan 2018 tarihli çalışmasında torba şikâyetiyle izlenen 118 erkeğin 4'ünde kontrol ultrasonunda testis kanseri saptanmıştır. Bu nedenle erişkinde yeni hidroselde ultrason atlanmaz.
Hidrosel Ameliyatından Sonra Tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir, ancak oran düşüktür. Grossmann ve arkadaşlarının Urologia Internationalis'te yayımlanan 2023 tarihli çalışmasında 234 hasta ortanca 46 ay izlenmiş ve nüks oranı yüzde 4,5 ile 7,5 arasında bulunmuştur. Swartz ve arkadaşlarının Urology dergisinde yayımlanan 2007 tarihli serisinde de nüks yüzde 6'dır. İğneyle boşaltma ve skleroterapide ise nüks riski ameliyata göre belirgin olarak daha yüksektir.
Hidrosel Ameliyatından Sonra Ne Zaman Normal Hayata Dönülür?
Hastaların çoğu ameliyatın aynı ya da ertesi günü taburcu edilir; Özkaya ve Çakıcı'nın International Urology and Nephrology'de yayımlanan 2020 tarihli randomize çalışmasında tüm hastalar ilk gün taburculuğa uygun bulunmuştur. Masa başı işe genellikle kısa sürede dönülür. Ağır egzersiz, bisiklet ve cinsel ilişki için şişliğin gerilemesi beklenir; bu süre kişiye göre değişir ve kontrol muayenesinde netleşir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı
Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya
Telefon: 0242 323 17 77
WhatsApp: 0505 525 24 22
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00
ORCID: 0000-0002-6457-4770
Kaynaklar
Gnech M, van Uitert A, Kennedy U, et al. European Association of Urology/European Society for Paediatric Urology Guidelines on Paediatric Urology: Summary of the 2024 Updates. Eur Urol. 2024;86(5):447-456.
Hori S, Aoki K, Ichikawa K, et al. Trends in treatment outcomes of hydrocele in Japanese children: A single-institute experience. Int J Urol. 2020;27(11):946-950.
Swartz MA, Morgan TM, Krieger JN. Complications of scrotal surgery for benign conditions. Urology. 2007;69(4):616-619.
Grossmann NC, Gröbli N, Lautenbach N, et al. The Role of Additional Epididymis Resection during Hydrocelectomy: Is It of Any Benefit in Comparison to Simple Hydrocelectomy?. Urol Int. 2023;107(4):390-395.
Zahalsky MP, Berman AJ, Nagler HM. Evaluating the risk of epididymal injury during hydrocelectomy and spermatocelectomy. J Urol. 2004;171(6 Pt 1):2291-2292.
Shakiba B, Heidari K, Afshar K, et al. Aspiration and sclerotherapy versus hydrocelectomy for treating hydroceles: a systematic review and meta-analyses. Surg Endosc. 2023;37(7):5045-5051.
Ozkaya F, Cakici OU. Jaboulay's technique contrasted with a novel hydrocelectomy technique using a vessel sealer in the treatment of adult hydrocele: a prospective randomized study. Int Urol Nephrol. 2020;52(3):447-453.
Rub R, Lidawi G, Masoud A, Majdoub M. Use of a vessel-sealing device compared with Jaboulay's technique for adult hydrocelectomy surgery: a retrospective cohort study. Updates Surg. 2024;76(6):2455-2460.
Cayan S, Shavakhabov S, Kadioğlu A. Treatment of palpable varicocele in infertile men: a meta-analysis to define the best technique. J Androl. 2009;30(1):33-40.
Greenberg DR, Gago LC, Kumar SKSR, et al. Epididymal Cyst Lesions Are Not Associated With Impaired Semen Parameters Among Men Presenting for Fertility Evaluation. J Urol. 2024;212(6):891-898.
Capet J, Sønksen J, Bisbjerg R, Fode M. Is follow-up ultrasound necessary after acute epididymitis? A retrospective analysis from a large university hospital. Scand J Urol. 2018;52(5-6):445-447.
Son gözden geçirme tarihi: 20 Ekim 2026
Yorumlar