Ürolojide Robotik Ameliyat: Kontrol Kimde, Kimlere Uygun?

Güncelleme tarihi: 21 Nis

Ürolojide robotik ameliyat, ameliyatı robotun değil cerrahın yaptığı, robotik kolların cerrahın el hareketlerini titreşimden arındırıp büyütülmüş üç boyutlu görüntüde aktardığı bir kapalı cerrahi yöntemidir. Çoğu olguda prostat ve böbrek kanserinde güvenli bir seçenektir; ancak sonucu belirleyen asıl etken cihaz değil, cerrahın deneyimi ve doğru hasta seçimidir.
Bu yazı, robotik cerrahi alanında çalışan Prof. Dr. Mutlu Ateş ile YouTube kanalımızda yaptığımız söyleşide öne çıkan başlıkları, güncel kılavuz ve çalışmalarla birlikte ele alıyor. Söyleşinin tamamını yazıdaki videoda izleyebilirsiniz.
Ürolojide Robotik Ameliyatı Robot mu Yapar?
Hayır, ürolojide robotik ameliyatı robot yapmaz; sistemin kendi başına hareket etme yeteneği yoktur. Cerrah, konsolda oturarak her kesi, diseksiyon ve dikiş kararını kendisi verir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) prostat kanseri kılavuzu da robotik yaklaşımı ayrı bir tedavi değil, radikal prostatektominin bir uygulama biçimi olarak ele alır.
Söyleşide Prof. Dr. Mutlu Ateş bunu şöyle anlattı: "Aslında bütün kontrol cerrahta, robot sadece bizim hareketlerimize aracılık ediyor ve bizim hareketlerimizi titreşimden arındırarak daha hassas bir şekilde içeri aktarıyor."
Robotik aletlerin ucundaki bilek eklemi, insan bileğinden daha geniş açılarla dönebilir. Bu özellik, pelvisin derinliğinde ya da dar alanlarda dikiş atmayı kolaylaştırır. İnsan anatomisi kişiden kişiye değiştiği için anlık kararları veren yine cerrahtır.
Robotik Cerrahi Açık Ameliyattan Daha mı İyidir?
Robotik cerrahi daha az kanama ve daha kısa iyileşme süresi gibi avantajlar sunabilir, ancak idrar ve cinsel işlev sonuçları açık ameliyattan belirgin olarak üstün değildir. Yaxley ve arkadaşlarının 2016'da Lancet'te yayımlanan randomize çalışmasında, iki yöntemin 12. haftadaki idrar ve cinsel işlev skorları benzer bulundu.
Aynı çalışmada ameliyat sonrası komplikasyon açık ameliyatta %9, robotik ameliyatta %4 oranında görüldü; fark sınırda anlamlıydı. Ameliyat sırasında yaşanan istenmeyen olaylar da açık grupta %8, robotik grupta %2 oranında bildirildi. Yazarlar hastalara belirli bir yöntemi değil, güvendikleri deneyimli bir cerrahı seçmelerini önerdi. EAU kılavuzu da cerrahi yöntemlerden birinin onkolojik ya da işlevsel olarak diğerinden üstün olduğunun gösterilmediğini belirtir.
Robotik cerrahide kaslar büyük bir kesiyle ayrılmaz; küçük deliklerden girilir. Prof. Ateş bunu, yün yumağını ortadan kesmek yerine şişi arasından kaydırmaya benzetiyor. Bu da ameliyat sonrası ağrının ve yara sorunlarının azalmasına katkı sağlar.
Sonuçlar büyük ölçüde cerrahın deneyimine bağlı olduğu için, uzman seçerken nelere bakılacağını üroloji doktoru seçimi yazımda anlattım.
Prostat Kanserinde Robotik Ameliyat Nasıl Yapılır?
Prostat kanserinde robotik ameliyat, prostatın ve seminal veziküllerin tümüyle çıkarıldığı radikal prostatektominin kapalı yöntemle yapılmasıdır. Prostat pelvisin en derin ve dar noktasında yer alır; Prof. Ateş bu bölgeyi "huninin en dibi" olarak tanımlıyor. Büyütülmüş üç boyutlu görüntü, sinirlerin korunmasında cerraha yardımcı olur.
Retzius koruyucu (Retzius-sparing) teknikte prostata mesanenin önündeki boşluktan değil, arka taraftan yaklaşılır ve mesane önündeki destek yapıları korunur. Dalela ve arkadaşlarının 2017 randomize çalışmasında sonda çekildikten 1 hafta sonra kontinans bu teknikte %71, standart teknikte %48 bulundu. Kuru kalmaya kadar geçen ortanca süre arka yaklaşımda 2, standart teknikte 8 gündü; biyokimyasal nüks açısından iki grup benzerdi. Yazarlar yine de uzun dönem sonuçların başka merkezlerde doğrulanması gerektiğini vurguladı.
Robotik prostatektominin kimlere uygulandığını ve süreci Antalya robotik prostat ameliyatı yazımda anlattım. Ameliyat öncesi tanıda kullanılan füzyon prostat biyopsisi de doğru hasta seçiminin parçasıdır.
Böbrek Tümöründe Robotik Ameliyatın Avantajı Nedir?
Küçük böbrek tümörlerinde amaç, mümkünse yalnızca tümörü çıkarıp böbreğin geri kalanını korumaktır (parsiyel nefrektomi). Huang ve arkadaşlarının 2006 çalışmasında böbreğin tamamının alınması, yeni kronik böbrek hastalığı riskini kısmi ameliyata göre 3,82 kat artırdı. Robotik sistem, bu dikiş gerektiren hassas ameliyatı kapalı yöntemle yapmayı kolaylaştırır.
Aynı çalışmada 3 yıl sonunda böbrek işlevinin belirgin düşmediği hasta oranı kısmi ameliyatta %80, tüm böbreğin alındığı ameliyatta %35'ti. Böbrek işlevinin korunması, ileride gelişebilecek kalp-damar ve böbrek sorunlarına karşı da önemlidir.
Ameliyat sırasında kanamayı azaltmak için böbrek damarına geçici bir klemp konur ve böbrek bu sürede kansız kalır (sıcak iskemi). Tek böbreği olan 362 hastayı inceleyen Thompson ve arkadaşlarının 2010 çalışmasında sıcak iskemi süresinin her dakikası akut böbrek hasarı riskini artırdı ve 25 dakika, sonuçları en net ayıran eşik oldu.
Bu nedenle cerrah, tümörü çıkarıp böbreği dikerken süreyi olabildiğince kısa tutmayı hedefler. Robotik aletlerin bilek hareketi, dikişlerin hızlı ve güvenli atılmasına yardımcı olur.
Robotik Prostat Ameliyatı Sonrası İdrar Kaçırma Kalıcı mıdır?
Robotik prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma çoğu hastada geçicidir ve aylar içinde azalır; kalıcı kaçırma daha az hastada görülür. Yaxley çalışmasında 12. haftada idrar işlevi skorları iki yöntemde benzerdi, bu da toparlanmanın ameliyat yönteminden çok cerrahi tekniğe ve hastaya bağlı olduğunu düşündürür.
Prof. Ateş, idrarı tutan mekanizmayı üç baraj kapağına benzetiyor: mesane boynu, prostat ve sfinkter kası. Ameliyatta ilk ikisi etkilendiği için sfinkter kasının ameliyattan önce çalıştırılmasını öneriyor: "İş başımıza geldikten sonra kası kuvvetlendirelim değil; başımıza geleceğini biliyoruz, kası erkenden kuvvetlendirelim ki bu sorunu hiç yaşamayalım."
Ameliyat öncesi ve sonrası pelvik taban kas eğitiminin kanıt düzeyi ve uygulaması için pelvik taban fizyoterapisi yazıma bakabilirsiniz; erkeklere özgü programlar erkek pelvik taban fizyoterapisi sayfamızda yer alıyor.
Robotik Ameliyat Sonrası Sertleşme Sorunu Olur mu?
Robotik prostat ameliyatı sonrası sertleşme sorunu sık görülür, çünkü sertleşmeyi sağlayan sinirler prostatın hemen yanından geçer. Sinir koruyucu teknik bu riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Yaxley çalışmasında 12. haftada cinsel işlev skorları robotik ve açık ameliyatta benzer bulundu; toparlanma genellikle aylar sürer.
Ameliyat sonrası erken dönemde başlanan penil rehabilitasyon, tabletler, vakum cihazı ya da enjeksiyon tedavisiyle sertleşme dokusunun korunmasını amaçlar. Bu tedavilere yanıt alınamayan erkeklerde penis protezi kalıcı bir seçenektir. Bu süreçte eşin bilgilendirilmesi ve sürece katılması, beklentilerin gerçekçi kurulmasını sağlar.
Sertleşme sorununun tedavi seçeneklerini penis protezi yazımda ve vakum ereksiyon cihazı yazımda ayrıntılı anlattım.
Her Hasta Robotik Cerrahiye Uygun mudur?
Her hasta robotik cerrahiye uygun değildir; karar tümörün evresine ve yerine, böbrek işlevine, eşlik eden hastalıklara ve geçirilmiş karın ameliyatlarına göre verilir. EAU prostat kanseri kılavuzu, cerrahinin yanı sıra radyoterapi ve aktif izlem gibi seçeneklerin de hastayla birlikte konuşulmasını önerir.
Aynı kılavuza göre düşük riskli prostat kanserinde uygun yaklaşım çoğu zaman ameliyat değil aktif izlemdir; seçilmiş orta riskli hastalarda da izlem bir seçenek olarak konuşulmalıdır. Yani her prostat kanseri tanısı ameliyat anlamına gelmez. Biyopsi öncesi multiparametrik MR çekilmesi, gereksiz biyopsileri azaltmak ve tedaviyi doğru planlamak için önerilir.
Robotik ameliyat uzun süre baş aşağı pozisyon ve karın içine gaz verilmesini gerektirdiği için ağır kalp ya da akciğer hastalığı olanlarda dikkatli değerlendirme gerekir. Karar, üroloji, onkoloji ve radyoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle, hasta ve eşinin beklentisi dikkate alınarak verilmelidir.
Robotik cerrahi ve bu alandaki ekip hakkında daha fazla bilgi için Prof. Dr. Mutlu Ateş'in robotik cerrahi sitesine bakabilirsiniz.
Prof. Dr. Mutlu Ateş ile yaptığımız söyleşinin tamamını yukarıdaki videoda izleyebilirsiniz.
İyi huylu prostat büyümesinde robotik cerrahi ancak çok büyük prostatlarda gündeme gelir; orta büyüklükteki prostatlarda uygulanan su buharı yönteminin işlem gününü Rezum ameliyatı süreci yazımda anlattım.
Ürolojide Robotik Ameliyat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Robotik cerrahide kararları robot mu veriyor?
Hayır. Robot, cerrahın elini ve bileğini üç boyutlu büyütülmüş görüntü altında daha hassas biçimde aktaran bir araçtır. Tüm kesi, diseksiyon ve dikiş kararları konsoldaki cerraha aittir; robotun kendi başına bir hareketi yoktur. EAU prostat kanseri kılavuzu da robotik yaklaşımı radikal prostatektominin bir uygulama biçimi olarak değerlendirir.
Retzius koruyucu teknik klasik robotik prostatektomiden ne ile ayrılır?
Klasik yaklaşımda mesanenin önündeki Retzius boşluğuna girilir. Retzius koruyucu teknikte prostata arka taraftan yaklaşılır ve mesane önündeki destek yapıları korunur. Dalela ve arkadaşlarının randomize çalışmasında sonda çekildikten 1 hafta sonra kontinans %71'e karşı %48 bulundu; uzun dönem sonuçlar için daha fazla çalışma gerekiyor.
Böbrek tümörü ameliyatında süre neden önemlidir?
Kısmi böbrek ameliyatında kanamayı azaltmak için böbrek damarı geçici olarak kapatılır ve böbrek bu sürede kansız kalır. Thompson ve arkadaşlarının çalışmasında bu sürenin her dakikası akut böbrek hasarı riskini artırdı ve 25 dakika sonuçları en net ayıran eşik oldu. Süre kısaldıkça böbrek işlevinin korunma olasılığı artar.
Robotik prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırmak kalıcı mıdır?
Çoğu hastada değildir. Ameliyat sonrası ilk haftalarda idrar kaçırma beklenen bir durumdur ve çoğu hastada aylar içinde azalır. Yaxley ve arkadaşlarının randomize çalışmasında 12. haftadaki idrar işlevi robotik ve açık ameliyatta benzerdi. Pelvik taban kas eğitimi ve düzenli kontrol, toparlanma sürecini destekler.
Robotik ameliyattan sonra ne zaman işe dönülür?
Dönüş süresi ameliyatın türüne, işin fiziksel yüküne ve hastanın genel durumuna göre değişir. Yaxley çalışmasında robotik grupta ameliyat sonrası komplikasyon oranı %4 ile açık ameliyattaki %9'dan düşüktü; küçük kesiler genellikle daha hızlı toparlanmaya katkı sağlar. Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersiz için cerrahınızın önerisine uyun.
Robotik ameliyat her merkezde aynı sonucu verir mi?
Hayır. Sonucu belirleyen en önemli etken cerrahın ve ekibin deneyimidir. Yaxley ve arkadaşları, robotik ve açık ameliyatın erken işlevsel sonuçlarının benzer olduğunu göstererek hastalara belirli bir teknik yerine deneyimli ve güvendikleri bir cerrah seçmelerini önerdi. Karar, ayrıntılı bilgilendirme sonrası birlikte verilmelidir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı
Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya
Telefon: 0242 323 17 77
WhatsApp: 0505 525 24 22
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00
ORCID: 0000-0002-6457-4770
Kaynaklar
Cornford P, van den Bergh RCN, Briers E, ve ark. EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer, 2024 Update. Part I: Screening, Diagnosis, and Local Treatment with Curative Intent. Eur Urol. 2024;86(2):148-163.
Yaxley JW, Coughlin GD, Chambers SK, ve ark. Robot-assisted laparoscopic prostatectomy versus open radical retropubic prostatectomy: early outcomes from a randomised controlled phase 3 study. Lancet. 2016;388(10049):1057-1066.
Dalela D, Jeong W, Prasad MA, ve ark. A Pragmatic Randomized Controlled Trial Examining the Impact of the Retzius-sparing Approach on Early Urinary Continence Recovery After Robot-assisted Radical Prostatectomy. Eur Urol. 2017;72(5):677-685.
Huang WC, Levey AS, Serio AM, ve ark. Chronic kidney disease after nephrectomy in patients with renal cortical tumours: a retrospective cohort study. Lancet Oncol. 2006;7(9):735-740.
Thompson RH, Lane BR, Lohse CM, ve ark. Every minute counts when the renal hilum is clamped during partial nephrectomy. Eur Urol. 2010;58(3):340-345.
Son gözden geçirme tarihi: 16 Kasım 2026





Yorumlar