ERKEKLERDE İNFERTİLİTE (KISIRLIK) TANI VE TEDAVİ YAKLAŞIMLARI

  Evli çiftlerin %15 kadarı bir yıllık korunmasız düzenli cinsel yaşama karşın çocuk sahibi olamaktadır. Bu duruma tıp dilinde İNTERTİLİTE denmektedir. Ya da başka bir ifade ile 1 yıla kadar altta bilinen bir sebep yok ise gebelik oluşmaması normal kabül edilebilir. Ancak bir yılın sonunda ise çiftlerin bir arada tetkik edilemesi uygun olacaktır.

 İnfertil çiftlerin %40 kadarında sadece erkekteki bazı rahatsızlıklar, %40'ında sadece kadındaki bazı rahatsızlıklar bu durumdan sorumlu tutulmaktadır. %10 çiftte ise hem kadın hem erkekte bir takım sorunlar tespit edilebilmektedir. %10 olguda ise şuanki bilimsel tekniklerle sebep anlaşılamamaktadır.

   Tanı ve araştırma için hastaların ilk olarak detaylı öyküleri alınır. İlişki sıklığı düzeni, düşük yapma, alınan önceki tedaviler gibi durumlar sorgulanır. Sonrasında erkeklerin testis ve penislerinde yapısal bozukluklar, testis boyutları, varikosel varlığı gibi durumların tespiti için muayenesi yapılmalıdır. Son olarak ise laboratuvar ve radyolojik testler uygulanır.

KULLANILAN TIBBİ TERİMLER:

İNFERTİLİTE: Kısırlık
TESTİS: Sperm üretimini sağlayan erkeklik organı (erbezi)
EPİDİDİM:Testisin üzerinde yer alan ek parça. Spermin olgunlaştığı bölge.
EJEKÜLAT-SEMEN: Meni
AZOOSPERMİ:Menide hiç spermin bulunmaması durumu.
OLİGOZOOSPERMİ: Menideki sperm sayısının normalden az olması durumu.
TERATOZOOSPERMİ: Menideki spermin yapısında kusur olması durumu.
ASTENOZOOSPERMİ:Menideki spermin hareketliliğinde kusur olması durumu.
ASPERMİ:Meninin hiç gelmemesi

1-SPERM TAHLİLİ:

  3 günlük cinsel perhis sonrası verilen meni labaratuvarda tahlile gönderilir. Burada sperm sayısı hareketliliği yapısı gibi paramatreler elde edilir. Bu parametreler normal değerlerle karşılaştırılıp kişinin normal olup olmadığı ya da varsa rahatsızlığının ciddiyeti anlaşılmaya çalışılır. Bu noktada sperm tetkikini yapacak laboratuvarın deneyimli ve güvenilir olması çok önemlidir.

2-HORMON TESTLERİ:

  Hormon üretiminde bir problemin olduğunu düşündüren muayene ve sperm tetkikleri mevcut ise FSH, LH, İNHİBİN ve TESTOSTERON gibi bazı kan hormon testleri bakılabilir. Varsa hormon eksikliği yerine konulabilir. Veya bu testler indirekt olarak durumun ciddiyeti hahkında da bilgi verebilir.

3-RADYOLOJİK TESTLER:

  Testisin damarlarındaki varis benzeri genişleme (VARİKOSEL) şüphesi varsa bu durumu kanıtlamak için bazı durumlarda SKROTAL DOPPLER ULTRASONOGRAFİ uygulanmaktadır.

Meni kanallarında tıkınıklığı düşündürecek muayene ve sperm tetkik bulguları var ise meni kanallarını görüntüleyebilmek için TRANSREKTAL ULTRASON uygulabilir.

4-MİKROBİYOLOJİK TESTLER:

  Prostat bezi meni keseleri testis ve epididim gibi iç üreme organlarındaki bazı mikrobik hastalıkların tanısı ve tedavisi için kültür örnekleri alınması gerekebilir. Bu amaçla meni ve prostat sıvısı örnekleri kullanılmaktadır.

5-GENETİK TESTLER

  Bazı nedeni açıklanamayan infertilite durumlarında, Azoospermi saptandığında, genetik bazı hastalıkların varlığını düşündürecek durumlar varsa genetik bazı araştırmalara gereksinim duyulabilir. Bu amaçla en sık olarak KROMOZOMAL ANALİZ ve Y KROMOZOM DELESYONLARI araştırılır. Her infetilite olgusunda gerekli değildir.

6-TESTİS BİYOPSİSİ

  Özellikle menide hiç spermin bulunmadığı Azoospermi hastalarında; hastalığın sebebine ulaşabilmek, testiste sperm üretiminin olup olmadığını anlamak, varsa nerelerinde olduğunu bilmek ve bu spermlerin tüp bebek uygulamalamalarında kullanılabilmesi için muhafaza etmek amacıyla testisten parça alma işlemidir. Anestezi altında uygulanır ve hastanede yatmayı gerektirmez. Alınan parçalar mikroskop altında incelenir. Günümüzde alınan dokularda eğer sperm hücresi saptanırsa aynı anda alınan "sperm dondurma" işlemi ile birlikte yapılmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TEDAVİ

   İnfertil bireyin öncelikli olarak olumsuz yaşam biçimleri varsa onların düzeltilmesi konusunda telkinde bulunulur.Örneğin sigarayı bırakma, kilo verilmesi,aşırı alkol tüketiminin bırakılması, aşırı ağır spor aktivitelerinden kaçınılması, yüksek ısılı çalışma alanlarından (sauna,fırın gibi)uzak durulması dar patolonlar giymemesi ve vücut geliştirme için kullanılan bazı steroid ilaçların bırakılması gibi.

  Sonrasında, eğer bir hormon eksikliği mevcut ise o takviye edilebilir. ( ilaç iğne ya da cilde sürülen jeller gibi farklı ilaç çeşitleri vardır.)

  Karnitin, Çinko, Arjinin, Coenzim Q10 içeren preperatlar sperm parametrelerine olumlu etki yaptığı rapor edilmiştir. Bu maddeler toksinlere bağlı DNA hasarını onarmakla birlikte sperm hareketliliğini arttırırlar. Hafif sorunlarda destek tedavi olarak kullanılabilmektedir.

  Ameliyatla düzeltilebilecek bir problem varsa da ameliyat önerilebilir.

1-VARİKOSEL OPERASYONU:

  Varikosel testisin toplar damarlarındaki varis benzeri genişlemedir. Genel olarak erkek infertilitesinin en sık nedenidir. İnfertil bireylerin %60 ında saptanır. Varikosel nedeniyle testis içinde ısı artışı ve toksik kan ürünlerinin birikimi ortaya çıkabilir. Bu durumda sperm üretimi olumsuz etkilenebilir. Varikosel durumunun cerrahi operasyonla düzeltilmesi sperm üretimini düzeltilmesine yardımcı olur. Günümüzde mikrocerrahi teknikle operasyon yapılması tavsiye edilmektedir.

2-TUR-ED:

Nadiren bazı oluşan kistler meni kanallarına ve bezine bası oluşturup tıkanıklığa yol açabilmektedir.Bu durumda spermin geçişinde sorunlar ortaya çıkmaktadfır.Meni miktarı ve sperm sayısı ve yapısı bozulmaktadır. TUR-ED meni kanallarına bası yapan kistlerin kapalı endoskopik yolla ortadan kaldırılması işlemidir.

3-VAZOVAZOSTOMİ-EPİDİDİMOVAZOSTOMİ:

  Vas deferens adı verilen ve testisten çıkıp meni kesesine kadar uzanan sperm kanalındaki darlık ve tıkanıklarında uygulanan operasyonun adıdır. İnfertilitenin nedeni olarak bu tıkanıklığın sebebi ortaya konulduktan sonra eğer tıkanıklık çok sayıda değil ve ciddi boyutlarda değilse uygulanabilir bir tedavi şeklidir. Ayrıca daha önce kısırlaştırma (VAZEKTOMİ) operasyonu uygulanmış ve yeniden doğal yollarla çocuk sahibi olmak isteyen bireylerde de uygulanabilmektedir.

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ

İlaç ya da ameliyatla düzeltilemeyecek durumda bulunan hastalarda yardımcı üreme teknikleri kullanılmaktadır. Bu amaçla:

1-IU İnseminasyon(Aşılama):Yıkanmış temizlenmiş meninin kadın rahmi içine direkt olarak verilmesi işlemidir. Basit ve doğal bir yöntemdir. İşlemin başarı şansı en iyi şartalarda bile %10-20 gibi oldukça düşüktür. Bu nedenle pek çok kez tekrar etmek gerekebilmektedir. Mümkün olduğunca sperm parametrelerinin iyi olması gerekir. Değilse aşılama ile başarı elde etmek pek mümkün olamamaktadır. Eğer sperm parametreleri kötü ise bu yöntemle vakit kaybetmemekte fayda vardır.

2-IVF (İnvitro Fertilizasyon):Kadın yumurtalık yollarından olgun yumurta elde edilir.Labarotuvar şartlarında sperm hücresi ile döllenme sağlanır. Sonrasında döllenmiş yumurta kadın rahmi içine verilir. Bu işleme IVF denilir.

3-GIFT-ZIFT(Gamet-Zigot intrafallopian transfer): Dışarı alınan kadın yumurtası ve sperm birlikte kadın yumurtalık yollarına (tüplere) verilirse GIFT; döllenmiş yumurta tüplere verilirse ZIFT adı verilmektedir. Eski tekniklerdir günümüzde pek uygulanmaz.

4-ICSI (İntrastoplazmiksperm injeksiyonu)-Mikroenjeksiyon Yöntemi: Günümzüde en sık uygulanan gerçek "Tüp Bebek" yöntemidir. Meniden ya da testisten alınan bir tek sperm hücresinin yumurta içine enjekte edilmesi işlemidir. Hücrelerin çoğalması için birkaç günlük beklemeden sonra embriyolar rahim-uterus içine verilir. Kan beta-HCG takipleri ile de tutup tutmadığı takip edilir. Bu arada fazla olan embriyolar da dondurulabilmektedir. Eğer o tüp bebek denemesi başarısız olursa veya 2. çocuk isteyen çiftlerde bu dondurulmuş embriyolardan faydalanılabilir.

 

 

SPERM ELDE ETME TEKNİKLERİ

 Öncelikli amaç meniden sperm elde etmektir. Ancak bunun mümkün olmadığı durumlarda bazen küçük cerrahi operasyonlarla epididim ya da testisten parça ve sperm almak (TESE-MESA-TESA)  gerekebilir. Alınan parçalar mikroskop altında değerlendirilip sperm aranır. Bulunan spermler sonrasında Mikroenjeksiyon için kullanılır. Gerekirse sonra kullanılmak üzere "kriyoprezervasyon" adı verilen dondurma saklama işlemi de yapılabilir. Fakat testiste de sperm saptanmaz ise bu aşamada yapılabilecek fazla bir şey yoktur. 6 ay-1 yıl sonra işlem tekrar edilebilir.

MİKROKSOPİK TESE:

  TESE menide sperm hücresi yoksa ameliyatla testisten sperm elde etme yöntemine verilen isimdir. Çoğunlukla lokal anestezi altında yapılan küçük bir cerrahi operasyon şeklidir. Testisin sert kılıfı ameliyatla açılır ve belli alanlardan doku örnekleri alınır. Eş zamanlı olarak bu parçalar embriyolog uzmanlar tarafından mikroskopta incelenir ve sperm aranır. Sperm hücresine rastlanmaz ise testisin başka alanları ve karşı testisten de doku örnekleri alınmaya devam edilir. Eğer sperm hücresine rastlanırsa bu hücreler hemen dondurulabilir. İşte bu TESE işleminin cerrahi mikroskop altında yapılması işlemine ise Mikro-TESE adı verilmektedir. Mikro-TESE klasik işleme göre sperm bulma şansını arttıran bir yöntemdir. Üstelik testisin gereksiz doku kaybının da önüne geçer.

TESA:

  TESA testisten iğne ile sperm hücresi aspire  etme yöntemidir. Lokal anestezi ile yapılır.Bazı erkeklerde(obstrüktif tip azoospermi) testiste üretim vardır ancak kanal tıkanıklığına bağlı olarak bu hücreler meniye geçememektedir. Bu durumu olan azoopermik erkeklerde iğne ile hücre çekmek oldukça kolay bir yöntem olarak yapılmaktadır.


Etiketler : infertilite nedir , kısırlık nedir , erkeklerde kısırlık belirtileri , kısırlık nedenleri , erkeklerde kısırlık tedavisi , antalya üroloji , TESE , Mikrotese , Mikrokopik TESE