top of page

Kronik Prostatitte Pelvik Taban Fizyoterapisi Nasıl Uygulanır?

Yazarın fotoğrafı: Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir
8 May
7 dakikada okunur
pelvik taban fizyoterapisi

Çoğu olguda kronik prostatitte pelvik taban fizyoterapisi, idrar ve meni tahlilinde bakteri bulunmayan, ağrısı perine, testis, penis ya da kasıklara yayılan ve muayenede pelvik taban kaslarında hassasiyet saptanan erkeklerde yararlıdır. Ancak ateş, idrar yapamama ya da kültürde bakteri varsa önce enfeksiyon tedavi edilir; fizyoterapi bu durumda ilk adım değildir.


Kronik prostatit tanısı alan erkeklerin önemli bir bölümünde ağrının kaynağı prostatın kendisi değil, prostatı saran ve makat, mesane ile penis tabanını destekleyen kasların kronik gerginliğidir. Bu yazıda pelvik taban fizyoterapisinin hangi erkeklerde, nasıl uygulandığını ve diğer tedavilerle nasıl birleştirildiğini randomize çalışmalar eşliğinde anlatıyorum.

Kronik Prostatit Neden Çoğu Zaman Bir Kas Sorunudur?


Kronik prostatit çoğu zaman bir kas sorunudur, çünkü bu tanıyı alan erkeklerin büyük kısmında bakteri bulunmaz. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) sınıflamasında bakteri saptanmayan ve en az üç aydır süren pelvik ağrı, kategori III yani kronik prostatit/kronik pelvik ağrı sendromu (KP/KPAS) olarak adlandırılır (Krieger ve ark. 1999).


Bu grupta ağrıyı sürdüren etkenlerden biri pelvik taban kaslarıdır. Erkekte pelvik taban; levator ani kas grubu (pubokoksigeus, iliokoksigeus, puborektalis), koksigeus kası ve perinedeki yüzeyel kaslardan oluşur. Bu kaslar mesane boynunu, prostatı ve rektumu destekler, idrar tutmayı ve boşalmayı düzenler.


Uzun süre oturma, kronik stres, perineye darbe ya da geçirilmiş bir enfeksiyon sonrasında bu kaslar sürekli kasılı kalabilir. Kas içinde oluşan tetik noktalar, hastanın "prostat ağrısı" diye tarif ettiği perine, testis, penis ucu ve kasık ağrısını taklit eder. Ağrı arttıkça kişi farkında olmadan kasları daha çok sıkar; bu da ağrıyı besleyen bir kısır döngü yaratır. Kaygı, uykusuzluk ve iş stresi bu döngüyü hızlandırır. Bu nedenle tedavide yalnız prostatı değil, kası, siniri ve kişinin ağrıyla baş etme biçimini birlikte ele almak gerekir; aksi halde antibiyotik ve ağrı kesici kürleri birbirini izler ama şikâyet geçmez.


Klinik fenotip sınıflaması olan UPOINT sisteminde, KP/KPAS'lı 90 erkeğin yüzde 53'ünde kas hassasiyeti alanı pozitif bulunmuştur (Shoskes ve ark. 2009). Antibiyotiğe yanıt vermeyen prostatit yakınmalarının diğer nedenlerini antibiyotiğe rağmen geçmeyen prostatit yazımda ayrıntılı anlattım.

Kronik Prostatitte Pelvik Taban Fizyoterapisi Kimlere Uygundur?


Kronik prostatitte pelvik taban fizyoterapisi, kültürde bakteri olmayan, muayenede pelvik taban kaslarında hassasiyet ya da tetik nokta bulunan ve ağrısı oturmakla, boşalmayla ya da idrar sonrasında artan erkeklere uygundur. UPOINT yaklaşımı, kas hassasiyeti alanı pozitif olan hastada fizik tedaviyi hedefe yönelik tedavi olarak tanımlar (Shoskes ve ark. 2009).


Değerlendirme, parmakla rektal muayene sırasında prostatın yanında pelvik taban kaslarının da yoklanmasını içerir. Kasın gergin olup olmadığı, hangi noktada ağrının tetiklendiği ve bu ağrının hastanın tanıdık ağrısı olup olmadığı not edilir. Bu adım atlandığında kas kaynaklı ağrı gözden kaçabilir.


Fizyoterapinin ilk adım olmadığı durumlar şunlardır:


  • Ateş, titreme ve yanmayla seyreden akut bakteriyel prostatit.

  • İdrar kültüründe bakteri üremesi ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu.

  • İdrarda kan, PSA yüksekliği ya da prostatta sertlik gibi başka bir hastalığı düşündüren bulgular.

  • İdrar yapamama ya da belirgin idrar akım bozukluğu.


Bu durumlarda önce altta yatan neden araştırılır. Ateşle birlikte idrar yapamama gelişirse beklemeden acil servise başvurmak gerekir.


Tedavi öncesinde şikâyetlerin şiddetini ölçmek için NIH kronik prostatit semptom indeksi (NIH-CPSI) doldurulur. Bu anket ağrı, idrar şikâyetleri ve yaşam kalitesini ayrı ayrı puanlar; aynı anketi birkaç hafta sonra tekrarlamak, fizyoterapinin işe yarayıp yaramadığını öznel izlenimden daha güvenilir biçimde gösterir. Randomize çalışmalarda da etkinlik büyük ölçüde bu anketle ve hastanın genel yanıt değerlendirmesiyle ölçülmüştür.

Pelvik Taban Fizyoterapisi Erkeklerde Nasıl Uygulanır?


Pelvik taban fizyoterapisi erkeklerde; tetik noktaların elle gevşetilmesi (miyofasiyal fizik tedavi), kasların kasılıp gevşemesini ekranda gösteren biyogeribildirim (biofeedback), gevşeme ve nefes egzersizleri ile oturma alışkanlıklarının düzeltilmesinden oluşur. Amaç, kası güçlendirmek değil, gevşetmeyi ve koordinasyonu yeniden öğretmektir (Shoskes ve ark. 2009).


Miyofasiyal fizik tedavide eğitimli bir fizyoterapist, karın, kalça, uyluk iç yüzü ve perinedeki tetik noktalara dışarıdan; gerekirse makattan girerek içeriden bası ve germe uygular. Bu uygulama başta rahatsızlık verebilir ve hastanın onayıyla, kademeli yapılır.


Biyogeribildirimde yüzeyel elektrotlar ya da küçük bir prob yardımıyla kas aktivitesi ekranda izlenir. Hasta, istemsiz kasılmayı fark etmeyi ve kası bilinçli olarak gevşetmeyi öğrenir. Ev programında ise diyafram nefesi, kalça ve uyluk germe egzersizleri ve uzun oturmaya ara verme öne çıkar.


Klasik Kegel egzersizi kası güçlendirmeye yöneliktir ve kası zaten gergin olan erkekte ağrıyı artırabilir. Bu nedenle program kişiye göre düzenlenir; Kegel egzersizleri sayfamızda bu egzersizin hangi durumlarda uygun olduğunu anlattım.

Pelvik Taban Fizyoterapisinin Etkinliğini Gösteren Çalışmalar Neler?


Pelvik taban fizyoterapisinin etkinliği hem randomize hem randomize olmayan çalışmalarla değerlendirilmiştir. Altı merkezli randomize bir çalışmada miyofasiyal fizik tedavi alan hastaların yüzde 57'si, genel masaj alanların yüzde 21'i belirgin iyileşme bildirmiştir; çalışmaya kronik pelvik ağrılı 23 erkek ve 24 kadın katılmıştır (FitzGerald ve ark. 2009).


Stanford grubunun tetik nokta gevşetmesi ile paradoksal gevşeme eğitimini birleştiren protokolünde, diğer tedavilere yanıt vermeyen 138 erkeğin yüzde 72'si orta ya da belirgin düzelme bildirmiştir. Bu çalışma randomize değildir ve kontrol grubu yoktur; iyileşme ortanca 5 seanstan sonra görülmeye başlamıştır (Anderson ve ark. 2005).


Bu sonuçlar umut vericidir, ancak çalışmalar küçük örneklemlidir. Bu nedenle fizyoterapiyi her şeyi tek başına çözen bir yöntem olarak değil, kas hassasiyeti olan hastada çok yönlü tedavinin temel parçalarından biri olarak görmek gerekir.


Fizyoterapi ağrıyı tamamen ortadan kaldırmasa bile ağrısız günlerin artması ve boşalma sonrası ağrının azalması önemli kazanımlardır. Seans sayısı ve süresi hastaya göre değişir. Benim pratiğimde ilk birkaç seansın ardından yanıtı birlikte değerlendirir, ağrı ve idrar şikâyetleri azalıyorsa programa devam ederiz.

Şok Dalga Tedavisi Kronik Prostatitte İşe Yarar mı?


Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi (ESWT), perineden uygulanan ve anestezi gerektirmeyen bir yöntemdir. Altmış erkeği kapsayan çift kör, plasebo kontrollü randomize çalışmada, haftada bir toplam dört seans uygulanan grupta ağrı, yaşam kalitesi ve idrar şikâyetleri plasebo grubuna göre anlamlı düzelmiştir (Zimmermann ve ark. 2009).


On iki randomize çalışmayı ve 651 hastayı birleştiren bir meta-analizde, ESWT grubunda NIH kronik prostatit semptom skoru (NIH-CPSI) toplamı, ağrı ve yaşam kalitesi alt skorları kontrol grubundan daha düşük bulunmuş; ilaçla birlikte uygulandığında etki daha uzun sürmüştür (Kong ve ark. 2023).


Yine de çalışmaların protokolleri birbirinden farklıdır ve uzun dönem verisi sınırlıdır. ESWT'yi fizyoterapiye yeterli yanıt alınamayan ya da ağrısı baskın olan hastada ek seçenek olarak konuşuyorum. Sertleşme sorununda kullanılan şok dalga tedavisinin kanıtını şok dalga tedavisi sayfamızda ayrıca özetledim.

Kronik Prostatitte Çok Yönlü Tedavi Nasıl Planlanır?


Kronik prostatitte çok yönlü tedavi, UPOINT sistemindeki altı alana (idrar, psikososyal, organa özgü, enfeksiyon, nörolojik ve kas hassasiyeti) göre planlanır. Hangi alan pozitifse o alana yönelik tedavi seçilir; alan sayısı arttıkça semptom şiddetinin de arttığı gösterilmiştir (Shoskes ve ark. 2009).


Pratikte bir hastada idrar şikâyetleri için alfa bloker, sinir kaynaklı ağrı için ağrı modülasyonu yapan ilaçlar, kas hassasiyeti için pelvik taban fizyoterapisi ve kaygı ya da depresyon eşlik ediyorsa psikolojik destek aynı anda planlanabilir. Tek bir ilaca ya da tek bir yönteme dayanan tedavi bu hastalarda çoğu zaman yetersiz kalır.


Günlük yaşamdaki küçük değişiklikler de kasların gevşemesine yardım eder. Uzun süre oturan erkeklerin her saat kısa bir ara vermesi, sert zeminde oturmaktan kaçınması, kabızlığı önlemesi ve uzun bisiklet sürüşlerinde seleyi ayarlaması önerdiğim başlıca önlemlerdir. Ilık oturma banyosu bazı hastalarda geçici rahatlama sağlar. Bu önlemler fizyoterapinin yerini tutmaz, ancak kazanılan iyileşmeyi korumaya yardım eder.


Ağrılı boşalma ve cinsel isteksizlik ilişkiyi de etkiler. Eşin sürece dahil edilmesi, ağrının bulaşıcı bir enfeksiyon olmadığının birlikte konuşulması kaygıyı azaltır. Kadın ve erkekte pelvik taban fizyoterapisinin hangi hastalıklarda yararlı olduğunu pelvik taban fizyoterapisi yazımda genel olarak ele aldım.


Erkeğe özgü fizyoterapi programlarının ayrıntılarını ise erkek pelvik taban fizyoterapisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Kronik Prostatitte Pelvik Taban Fizyoterapisi Hakkında Sık Sorulan Sorular


Pelvik taban fizyoterapisi kaç seans sürer?

Seans sayısı kişiden kişiye değişir. FitzGerald ve arkadaşlarının randomize çalışmasında hastalara haftada bir, birer saatlik en fazla 10 seans uygulanmıştır. Stanford protokolünde iyileşme ortanca 5 seanstan sonra başlamıştır. Bu nedenle ilk seansların ardından yanıt değerlendirilir ve program buna göre uzatılır ya da değiştirilir.


Makattan yapılan fizyoterapi zorunlu mu?

Zorunlu değildir. Tetik noktaların bir kısmına karın, kalça ve uyluktan dışarıdan ulaşılabilir. İçeriden uygulama, derin kaslardaki tetik noktalar için daha etkili olabilir ve yalnız hastanın onayıyla, kademeli yapılır. Anderson ve arkadaşlarının protokolünde iç ve dış tetik nokta gevşetmesi birlikte kullanılmıştır.


Fizyoterapi sırasında antibiyotik kullanmam gerekir mi?

Kültürde bakteri yoksa antibiyotik genellikle gerekmez. NIH sınıflamasında kategori III kronik pelvik ağrı sendromu, bakteri saptanmayan prostatit olarak tanımlanır. Tekrarlayan ateş, yanma ve kültürde üreme varsa kronik bakteriyel prostatit düşünülür ve bu durumda kültüre göre antibiyotik planlanır; gereksiz antibiyotik kullanımı ise direnç riskini artırır.


Şok dalga tedavisi ağrılı mıdır?

Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi perineden uygulanır ve çoğu hastada hafif bir basınç ya da vurma hissi yaratır. Zimmermann ve arkadaşlarının plasebo kontrollü çalışmasında uygulama anestezi gerekmeden yapılmış ve yan etki bildirilmemiştir. Uygulama sonrasında perinede birkaç saat süren kısa süreli hassasiyet olabilir ve günlük işlere hemen dönülebilir.


Kronik prostatit kısırlığa ya da kansere yol açar mı?

Bakteri saptanmayan kronik pelvik ağrı sendromunun prostat kanserine yol açtığını gösteren bir kanıt yoktur. Kısırlık açısından ise meni tahlili gerektiğinde değerlendirilir. EAU cinsel ve üreme sağlığı kılavuzu, çocuk sahibi olmak isteyen erkekte meni analizini standart ilk test olarak tanımlar; kaygınız varsa bu test planlanabilir.


Eşim de tedavi olmalı mı?

Bakteri saptanmayan kronik pelvik ağrı sendromu cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir ve eşin tedavi edilmesi gerekmez. Ancak kültürde cinsel yolla bulaşan bir etken saptanırsa, Avrupa ve ABD kılavuzlarının önerdiği gibi partner de değerlendirilir. Ağrılı boşalmanın ilişkiye etkisini eşle birlikte konuşmak tedaviye uyumu artırır.


Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.

İletişim

Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı

Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya

Telefon: 0242 323 17 77

WhatsApp: 0505 525 24 22

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00

ORCID: 0000-0002-6457-4770


Kaynaklar

  1. Krieger JN, Nyberg L Jr, Nickel JC. NIH consensus definition and classification of prostatitis. JAMA. 1999;282(3):236-237.

  2. Shoskes DA, Nickel JC, Dolinga R, Prots D. Clinical phenotyping of patients with chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome and correlation with symptom severity. Urology. 2009;73(3):538-542.

  3. FitzGerald MP, Anderson RU, Potts J, ve ark. Randomized multicenter feasibility trial of myofascial physical therapy for the treatment of urological chronic pelvic pain syndromes. J Urol. 2009;182(2):570-580.

  4. Anderson RU, Wise D, Sawyer T, Chan C. Integration of myofascial trigger point release and paradoxical relaxation training treatment of chronic pelvic pain in men. J Urol. 2005;174(1):155-160.

  5. Zimmermann R, Cumpanas A, Miclea F, Janetschek G. Extracorporeal shock wave therapy for the treatment of chronic pelvic pain syndrome in males: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. Eur Urol. 2009;56(3):418-424.

  6. Kong X, Hu W, Dong Z, ve ark. The efficacy and safety of low-intensity extracorporeal shock wave treatment combined with or without medications in chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: a systematic review and meta-analysis. Prostate Cancer Prostatic Dis. 2023;26(3):483-494.


Son gözden geçirme tarihi: 18 Kasım 2026

Yorumlar


bottom of page