top of page

Penil Mondor Hastalığı: Penis Sırtındaki Sert Damar Tehlikeli mi?

Yazarın fotoğrafı: Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir
18 May
6 dakikada okunur
penil mondor hastalığı nedir?

Çoğu olguda penil Mondor hastalığı tehlikeli değildir: penis sırtındaki yüzeyel toplardamarda pıhtı ve iltihaba bağlı, iyi huylu ve genellikle haftalar içinde kendiliğinden gerileyen bir durumdur. Ancak sertlik haftalar içinde geçmiyorsa, tekrarlıyorsa, ereksiyonda eğrilik varsa ya da cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski taşıyorsanız ürolojik muayene ve renkli Doppler ultrason gerekir.


Penis sırtında aniden ele gelen ip gibi sert bir yapı, çoğu erkekte kanser ya da kalıcı sertleşme kaybı korkusu yaratır. Bu yazıda tablonun neden geliştiğini, nasıl tanındığını, hangi hastalıklarla karıştığını ve tedavisini yayımlanmış olgu serileri ve kılavuzlar eşliğinde anlatıyorum.

Penil Mondor Hastalığı Nedir?


Penil Mondor hastalığı, penisin sırt yüzeyindeki yüzeyel dorsal venin tromboflebiti, yani pıhtıyla tıkanması ve duvarının iltihaplanmasıdır. Damar deri altında sert bir kordon gibi ele gelir. Literatürde nadir görülen, genç ve orta yaşlı erkekleri etkileyen ve genellikle kendini sınırlayan bir hastalık olarak tanımlanır (Balawender ve ark. 2022).


Mondor hastalığı adını, yüzeyel ven tromboflebitini ilk kez göğüs duvarında tanımlayan Fransız cerrah Henri Mondor'dan alır. Penisteki biçimi aynı sürecin penis sırtındaki toplardamarda görülmesidir.


Hastaların tarifi çoğu zaman benzerdir: penis gövdesinin üst yüzünde, deri altında uzanan, kalın bir ip ya da tel gibi sertlik. Bazen sünnet çizgisine ya da penis kökü tarafına doğru uzanır. Bu yapı kanser değildir ve sertleşmeyi sağlayan atardamarları ya da süngerimsi dokuyu doğrudan etkilemez.


Ne kadar sık görüldüğü kesin bilinmez, çünkü pek çok hafif olgu hekime başvurmadan geçer. Cinsel yolla bulaşan hastalık polikliniğinde 13 yılda değerlendirilen 1.296 erkekten 18'inde (yüzde 1,39) saptanmıştır (Kumar ve ark. 2005).

Penil Mondor Hastalığı Neden Olur?


Penil Mondor hastalığının nedeninde damar duvarı hasarı, kan akımının yavaşlaması ve pıhtılaşma eğilimi rol oynar. En sık bildirilen tetikleyiciler uzun ya da sert cinsel ilişki ve mastürbasyon, uzun cinsel perhizden sonra ilişki, bölgesel darbe ve kasık ya da genital bölge ameliyatlarıdır (Balawender ve ark. 2022).


Kasık fıtığı onarımından on gün sonra gelişen bir olgu, cerrahinin de tetikleyici olabileceğini göstermiştir (Avantifiori ve ark. 2024). COVID-19 gibi pıhtılaşma eğilimini artıran enfeksiyonlardan sonra gelişen olgular da bildirilmiştir.


Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla ilişki dikkat çekicidir. Kumar ve arkadaşlarının serisinde penil Mondor hastalığı saptanan 18 erkeğin 17'sinde daha önce bir ya da daha fazla cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü vardı (Kumar ve ark. 2005). Bu nedenle risk varsa tarama testlerinin yapılması uygundur.


Daha seyrek olarak pıhtılaşma bozuklukları, sıvı kaybı, pelvik tümörler ve damar içi madde kullanımı da neden olabilir. Bazı olgularda belirgin bir tetikleyici bulunamaz. Tablo tekrarlıyorsa ya da açık bir neden yoksa pıhtılaşma eğilimi yönünden kan tetkikleri istenebilir.

Mondor Hastalığının Belirtileri Nelerdir?


Penil Mondor hastalığının tipik belirtisi, penis sırtında aniden fark edilen, damar boyunca uzanan sert ve ip gibi bir yapıdır. Buna dokunmakla ya da ereksiyonla artan ağrı, hafif kızarıklık ve şişlik eşlik edebilir. Görüntüleme derlemeleri bu kordonun basmakla çökmeyen bir toplardamar olduğunu tanımlar (Sharma ve ark. 2025).


Bazı erkeklerde ağrı hiç olmaz ve sertlik duş sırasında tesadüfen fark edilir. Sertlik çoğu zaman birkaç santimetre boyunca uzanır, parmakla yoklandığında deri altında kayar ve deri üzerinde belirgin bir yara oluşturmaz. Ereksiyon sırasında damar daha belirgin hale gelebilir; bu da hastanın endişesini artırır. Sertliğin bir noktada yuvarlak bir düğüm gibi değil, damar boyunca hat şeklinde uzanması tanıda yol gösterici ipuçlarından biridir. Belirtiler genellikle cinsel ilişkiden ya da tetikleyici olaydan sonraki birkaç gün içinde ortaya çıkar.


İdrar yapmada zorluk, idrarda kan, ateş ya da penis başında yara bu hastalığın beklenen belirtileri değildir. Bu bulgular varsa başka bir tanı düşünülür.


Penisin cinsel ilişki sırasında çatırtı sesiyle aniden bükülmesi, hızla morarması ve şişmesi ise Mondor hastalığı değil, penis kırılması işaretidir ve acil başvuru gerektirir. Bu tabloyu penis kırılması yazımda anlattım.

Penis Sırtındaki Sert Damarın Tanısı Nasıl Konur?


Mondor hastalığı tanısı çoğu zaman öykü ve muayeneyle konur; renkli Doppler ultrason tanıyı doğrular. Doppler incelemede tıkanan yüzeyel dorsal ven, prob ile bastırıldığında çökmeyen ve içinde akım görülmeyen bir damar olarak izlenir; inceleme ağrısızdır ve birkaç dakika sürer (Sharma ve ark. 2025).


Doppler ultrason, aynı zamanda derin damarlarda pıhtı olup olmadığını ve süngerimsi dokunun sağlam olduğunu gösterir. Penis damarlarının ultrasonla nasıl değerlendirildiğini penil Doppler testi yazımda ayrıntılı anlattım.


Belirtiler tekrarlıyorsa, iki taraflıysa ya da başka damarlarda da pıhtı öyküsü varsa pıhtılaşma eğilimi yönünden ek kan tetkikleri istenir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski olan erkeklerde ilgili tarama testleri tanı sürecine eklenir. Bu testler hem altta yatan bir enfeksiyonu yakalamak hem de partnerin korunması için önemlidir. Muayenede penisin başka bir yerinde sertlik ya da plak olup olmadığı da mutlaka kontrol edilir.

Mondor Hastalığı Hangi Hastalıklarla Karışır?


Penis sırtındaki her sertlik Mondor hastalığı değildir. En sık karışan tablo Peyronie hastalığıdır; Peyronie'de sertlik toplardamarda değil, süngerimsi dokuyu saran kılıfta (tunika albuginea) plak şeklindedir ve ereksiyonda eğrilik yapabilir. Amerikan Üroloji Derneği (AUA) kılavuzu, Peyronie tanısında plak ve eğriliğin muayeneyle değerlendirilmesini önerir (Nehra ve ark. 2015).


Başlıca ayırıcı tanılar şunlardır:


  • Peyronie hastalığı: tunika albugineada plak, ereksiyonda eğrilik ve zamanla şekil bozukluğu.

  • Sklerozan lenfanjit: çoğunlukla sünnet çizgisi çevresinde, lenf damarına bağlı, ağrısız ve kendiliğinden gerileyen kordon.

  • Penis kırılması ya da hematom: ani bükülme, morarma ve şişlik.

  • Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara bağlı lenf bezi ve lenf damarı tutulumu.


Kumar ve arkadaşları, kendi olgularında lenf damarı tutulumu bulmadıklarını ve damar tutulumunun ağırlıklı olarak toplardamarlarda olduğunu bildirmiştir (Kumar ve ark. 2005). Peyronie hastalığının belirtilerini Peyronie hastalığı sayfamızda ayrıca anlattım.

Penil Mondor Hastalığı Sertleşme Sorununa Yol Açar mı?


Mondor hastalığının kalıcı sertleşme sorununa yol açması beklenmez, çünkü etkilenen damar sertleşmeyi sağlayan atardamarlar ve süngerimsi doku değil, deri altındaki yüzeyel toplardamardır. Literatürde hastalık iyi huylu ve kendini sınırlayan bir tablo olarak tanımlanır ve kalıcı işlev kaybı beklenmez (Balawender ve ark. 2022).


Akut dönemde ereksiyon ağrılı olabilir ve kaygı nedeniyle cinsel istek geçici olarak azalabilir. Kumar ve arkadaşları da hastalığın kendini sınırlamasına rağmen belirgin psikolojik stres ve cinsel uyumsuzluğa yol açabildiğine dikkat çekmiştir. Damar iyileştikçe bu yakınmalar genellikle düzelir.


İyileşmeden sonra da süren sertleşme şikâyetleri varsa bunlar ayrıca değerlendirilir; nedenleri ve tedavi seçeneklerini sertleşme sorunu sayfamızda anlattım. Daha ayrıntılı bilgi için UZ Clinic sertleşme sorunu sayfasına da bakabilirsiniz.

Penis Sırtındaki Sert Damar Nasıl Tedavi Edilir?


Mondor hastalığı çoğu olguda tedaviye gerek kalmadan ya da basit önlemlerle geriler. Tedavi genellikle cinsel ilişkiye geçici ara, steroid olmayan ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar ve gerekirse bölgesel heparinli jelden oluşur; ilk sıradaki ilaç tedavisine yanıt vermeyen nadir olgularda cerrahi gündeme gelir (Rodríguez ve ark. 2022).


Pıhtılaşma eğilimi olan, tekrarlayan ya da yaygın olgularda hekim kontrolünde kısa süreli düşük molekül ağırlıklı heparin kullanılabilir. Fıtık ameliyatı sonrası gelişen olguda üç hafta günlük düşük molekül ağırlıklı heparin ile yakınmalar gerilemiş, yalnız kozmetik önemi olmayan hafif bir damar genişliği kalmıştır (Avantifiori ve ark. 2024).


Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon saptanırsa ona yönelik tedavi eklenir ve partnerin de değerlendirilmesi önerilir. Cerrahi tedavi, yani pıhtının çıkarılması ve damarın kesilmesi, ilaç tedavisine rağmen geçmeyen ya da sık tekrarlayan olgular için ayrılır.


İyileşme sürecinde sertlik önce yumuşar, sonra küçülür; ağrı genellikle sertlikten daha erken geçer. Bu dönemde bölgeye sıcak ya da soğuk uygulama, sıkı iç çamaşırından kaçınma ve sert darbe ya da basınçtan korunma yakınmaları hafifletebilir. Cinsel ilişkiye ne kadar ara verileceği ağrının ve sertliğin gerilemesine göre belirlenir. Ağrı geçip sertlik belirgin biçimde azaldığında, kayganlaştırıcı kullanarak ve sert hareketlerden kaçınarak yeniden başlanabilir.

Penil Mondor Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular


Mondor hastalığı tehlikeli mi?

Çoğu olguda tehlikeli değildir. Penis sırtındaki yüzeyel toplardamarın iyi huylu tromboflebitidir ve kanser değildir. Literatürde kendini sınırlayan bir hastalık olarak tanımlanır. Ancak Peyronie hastalığı, sklerozan lenfanjit ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla karışabildiği için ürolojik muayeneyle doğrulanması gerekir; doğru tanı çoğu zaman kaygıyı da ortadan kaldırır.


Mondor hastalığı kendiliğinden geçer mi?

Olguların çoğunda haftalar içinde kendiliğinden ya da basit tedavilerle geriler. Rodríguez ve arkadaşlarının literatür derlemesinde cerrahi gerektiren olgular istisna olarak bildirilmiştir. Sertlik birkaç hafta içinde azalmıyorsa ya da tekrar ediyorsa pıhtılaşma eğilimi ve diğer nedenler yönünden yeniden değerlendirme gerekir; bu dönemde kontrol muayenesi planlanır.


Mondor hastalığı bulaşıcı mı?

Hastalığın kendisi bulaşıcı değildir; bir damar sorunudur. Ancak Kumar ve arkadaşlarının serisinde hastaların büyük çoğunluğunda geçirilmiş cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü vardı. Bu nedenle risk varsa hem sizin hem partnerinizin cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar yönünden test edilmesi doğru olur; testler sonuçlanana kadar prezervatif kullanılması önerilir.


Mondor hastalığında cinsel ilişkiye ne zaman dönülür?

Belirli bir gün sayısı yoktur; ağrının geçmesi ve sertliğin belirgin azalması beklenir. Literatürdeki tedavi önerileri cinsel aktiviteye geçici ara vermeyi konservatif tedavinin parçası olarak tanımlar. Döndüğünüzde kayganlaştırıcı kullanmak ve uzun, sert sürtünmeden kaçınmak tekrar riskini azaltabilir. Ağrı yeniden başlarsa ara vermek ve kontrol muayenesine gelmek gerekir.


Mondor hastalığı tekrarlar mı?

Çoğu erkekte tek bir atak olur. Tablo tekrarlıyorsa pıhtılaşma eğilimi, altta yatan bir enfeksiyon ya da tekrarlayan bir tetikleyici araştırılır. Olgu sunumları ve derlemeler, ilaç tedavisine rağmen geçmeyen ya da sık tekrarlayan nadir olgularda pıhtının çıkarılması ve damarın kesilmesi gibi cerrahi seçenekleri tanımlar.


Mondor hastalığı için hangi testler yapılır?

Muayeneye ek olarak çoğu hastada renkli Doppler ultrason yeterlidir; tıkanan ven basmakla çökmez ve içinde akım görülmez. Tekrarlayan olgularda pıhtılaşma testleri, risk varsa cinsel yolla bulaşan enfeksiyon taramaları istenir. Görüntüleme derlemeleri Doppler ultrasonu bu tablo için temel inceleme olarak tanımlar.


Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.

İletişim

Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı

Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya

Telefon: 0242 323 17 77

WhatsApp: 0505 525 24 22

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00

ORCID: 0000-0002-6457-4770


Kaynaklar

  1. Kumar B, Narang T, Radotra BD, Gupta S. Mondor's disease of penis: a forgotten disease. Sex Transm Infect. 2005;81(6):480-482.

  2. Balawender K, Pliszka A, Surowiec A, Rajda S. COVID-19 infection as a new risk factor for penile Mondor disease. BMC Urol. 2022;22(1):57.

  3. Rodríguez ES, Barrera ÁM, Jiménez S, Hernández LG. Mondor's penile disease requiring thrombectomy: a case report and literature review. Rev Int Androl. 2022;20(3):207-210.

  4. Avantifiori R, Cavallaro G, Polistena A, ve ark. Penile Mondor's disease after open hernia repair surgery: a case report. Qatar Med J. 2024;2024(3):25.

  5. Sharma A, Bhayana A, Malik A. Penile emergencies: understanding the spectrum of ultrasound imaging. J Korean Soc Radiol. 2025;86(2):236-248.

  6. Nehra A, Alterowitz R, Culkin DJ, ve ark. Peyronie's Disease: AUA Guideline. J Urol. 2015;194(3):745-753.


Son gözden geçirme tarihi: 18 Kasım 2026

Yorumlar


bottom of page